ساخت پناهگاه‌های خانگی با روش صنعتی‌سازی؛ گامی به سوی افزایش تاب آوری ملی

سیده مریم دشتی‌زند، در گفتگو‌ با ساختمان آنلاین ضمن اشاره به تجربه‌های جهانی در مواجهه با مخاطرات طبیعی و انسانی، تأکید کرد : اتخاذ روش‌های نوین در ساخت پناهگاه‌های مسکونی نه‌تنها در شرایط اضطراری یک الزام است، بلکه می‌تواند به‌عنوان رویکردی پایدار در آینده مسکن کشور ایفای نقش کند.

وی ادامه داد:در دنیای امروز، با تشدید تغییرات اقلیمی، افزایش جمعیت شهری، و گسترش تنش‌های ژئوپلیتیکی، ساخت فضاهایی ایمن، سریع‌النصب و مقرون‌به‌صرفه که بتوانند به‌عنوان پناهگاه‌های اضطراری عمل کنند، به ضرورتی گریزناپذیر بدل شده است. در شرایطی که حملات هوایی، موشکی یا حتی شیمیایی در برخی سناریوهای منطقه‌ای قابل تصورند، بسیاری از کشورها با تدوین برنامه‌های پیشگیرانه، سال‌هاست اقدام به ساخت گسترده‌ی پناهگاه‌هایی کرده‌اند که از شهروندان و زیرساخت‌های حیاتی محافظت می‌کنند؛ در حالی‌که ایران با وجود سوابق تجربی در مواجهه با بحران‌هایی مانند جنگ تحمیلی، هنوز فاقد یک برنامه منسجم در سطح خانوار است.

دشتی‌زند صنعتی‌سازی را روشی کارآمد برای پاسخ سریع و مؤثر به این نیاز دانست و اظهار داشت:روشی که با استفاده از فناوری‌های نوین مانند مصالح پیش‌ساخته، طراحی‌های ماژولار، و فرآیندهای تولید انبوه، امکان ساخت پناهگاه‌هایی با کیفیت بالا و زمان نصب کوتاه را فراهم می‌سازد.

وی تصریح کرد :پناهگاه در نگاه تخصصی، فضایی صرفاً بتنی نیست، بلکه ساختاری است برای تأمین بقا، حفاظت روانی در شرایط اضطراری، و ایمنی شهری در مواجهه با تهدیدات چندگانه.

وی در ادامه به نمونه‌هایی از اجرای این روش در چند کشور پرداخت و افزود:در کشورهایی مانند سوئیس الزام ساخت پناهگاه در همه ساختمان‌های جدید را قانونی کرده‌اند، همچنین آلمان پس از جنگ جهانی دوم اقدام به ساخت بونکرهای عمومی با تجهیزات تهویه تخصصی کرد، و کره جنوبی که آموزش استفاده از پناهگاه را از مدرسه تا مترو نهادینه کرد.

وی همچنین به تجربیات موفق ژاپن در طراحی پناهگاه‌های ضدزلزله با سازه‌های LSF و پنل‌های سبک نصب‌پذیر در کمتر از یک روز، تلاش کشورهای اسکاندیناوی در کاهش مصرف انرژی از طریق خانه‌های مدولار چوبی و مصالح بازیافتی، و پروژه‌های نوآورانه ایالات متحده در چاپ سه‌بعدی سازه‌های بتنی مقاوم برای اسکان اضطراری اشاره کرد. دشتی‌زند نمونه هلند را نیز مثال زد که در پاسخ به بحران‌های ناشی از سیلاب، اقدام به طراحی سازه‌های شناور و قابل‌تطبیق با اقلیم کرده است.

وی در تشریح مزایای صنعتی‌سازی در ساخت پناهگاه‌ها گفت: سرعت اجرا در شرایط بحران، کاهش هزینه‌ها از طریق تولید انبوه، افزایش ایمنی و کیفیت به‌دلیل فرآیند کنترل‌شده کارخانه‌ای، امکان حمل‌ونقل آسان مدول‌ها به مناطق دورافتاده، و سازگاری با محیط‌زیست از طریق کاهش پسماند و استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر، مزیت‌هایی هستند که این روش را از ساخت‌وساز سنتی متمایز می‌سازند.

در بخش امکان‌سنجی بومی‌سازی، دشتی‌زند تأکید کرد که طراحی پناهگاه‌ها باید متناسب با اقلیم، فرهنگ و شرایط اقتصادی مناطق مختلف کشور باشد؛ مثلاً تهویه طبیعی در نواحی گرم، مصالح عایق‌دار در مناطق سردسیر، و جانمایی در مراکزی مانند حیاط، پارکینگ یا زیرزمین ساختمان‌ها.

وی افزود:همچنین توسعه کارخانه‌های قطعات پیش‌ساخته در مناطق مرکزی کشور برای تأمین به‌موقع، آموزش نیروهای متخصص در نصب و بهره‌برداری، و آغاز پروژه‌های آزمایشی با مشارکت وزارتخانه‌ها، شرکت‌های دانش‌بنیان و سازمان‌های امدادی، از جمله اقدامات ضروری در مسیر بومی‌سازی این سیاست عنوان شد.

وی با ارائه یک الگوی پیشنهادی ساخت پناهگاه خانگی شامل سازه نیمه‌زیرزمینی از بتن مسلح با ضخامت بالا، درب‌های فولادی تقویت‌شده، سیستم تهویه دستی با فیلتر ذرات و مسیر اضطراری خروجی، بر لزوم تلفیق تجربه جهانی با شرایط بومی تأکید کرد.

دشتی زند در پایان ساخت پناهگاه‌های صنعتی‌سازی‌شده را بخشی از برنامه ملی تاب‌آوری در برابر بحران‌ها دانست و تاکید کرد: این پناهگاه‌ها که با سرعت نصب بالا، مقاومت ساختاری مطلوب، قابلیت حمل و قیمت اقتصادی طراحی می‌شوند، نه‌تنها پاسخ به تهدیدات امنیتی، اقلیمی و اجتماعی هستند، بلکه زیرساختی پایدار برای تضمین آینده‌ای ایمن‌تر برای شهروندان محسوب می‌گردند.

لیلا درخشان