ابوالفضل نوایی، مدرس دانشگاه، با بیان اینکه صنعتیسازی ساختمان صرفاً به معنای استفاده از فناوریها و مصالح نوین یا تولید انبوه نیست، گفت: صنعتیسازی یک متدولوژی جامع است که از اقتصاد و طراحی تا ساخت، لجستیک، بهرهبرداری و نگهداری ساختمان را دربرمیگیرد؛ با این حال در ایران هنوز بخش قابلتوجهی از این زنجیره بهصورت یکپارچه شکل نگرفته است.
نوایی در گفتوگو با «ساختمان آنلاین» با اشاره به سابقه حدود ۲۵۰ ساله صنعتیسازی در جهان اظهار کرد: ما اگر بخواهیم واقعبینانه نگاه کنیم، نسبت به رشدی که دنیا طی این سالها در حوزه صنعتیسازی داشته، هنوز در نسل دوم این مسیر قرار داریم. امروز بیشتر با تولید انبوه، برخی پلتفرمهای صنعتی و استفاده از مصالح و فناوریهای نوین مواجهیم، در حالی که صنعتیسازی فراتر از این موارد و یک متدولوژی راهبردی است.
وی افزود: این متدولوژی حوزههای گستردهای از جمله اقتصاد، لجستیک، طراحی، ساخت، بهرهبرداری و پایداری را شامل میشود. در یک پروژه صنعتی، باید تمام این ابعاد از ابتدا دیده و برای آنها برنامهریزی شود، اما چنین نگاه یکپارچهای هنوز در صنعت ساختمان ما شکل نگرفته است.
این مدرس دانشگاه با اشاره به ضرورت شکلگیری مدیریت یکپارچه در صنعت ساختمان گفت: یکی از مشکلات اصلی این است که حتی در حوزه طراحی صنعتی نیز هنوز استانداردها و چارچوبهای لازم بهدرستی مورد استفاده قرار نمیگیرد. استانداردهای مختلفی در دنیا وجود دارد، اما مسئله این است که ما حتی همان استانداردها را نیز بهصورت جدی مطالعه و پیادهسازی نکردهایم.
نوایی، اقتصاد را یکی از بسترهای اصلی توسعه صنعتیسازی دانست و ادامه داد: در کنار اقتصاد، به یک ساختار مدیریتی نیاز داریم که بتواند تمام حلقههای این زنجیره را به یکدیگر متصل کند. صنعتیسازی بدون یکپارچهسازی و مدیریت این زنجیره، صرفاً استفاده از چند فناوری یا روش جدید ساخت نیست.
استفاده از LSF بهتنهایی صنعتیسازی نیست
وی با اشاره به رواج برخی فناوریهای ساخت در کشور تصریح کرد: امروز گروههایی روی قالبهای لغزنده یا سیستم LSF کار میکنند، اما استفاده از این فناوریها بهتنهایی به معنای صنعتیسازی نیست. LSF یک فناوری سبکسازی و یک پلتفرم است و نمیتوان صرف استفاده از آن را صنعتیسازی تلقی کرد.
نوایی ادامه داد: استفاده از یک متریال نوآورانه نیز الزاماً صنعتیسازی نیست. طراحی قطعات مدولار و پیشساخته، یک مرحله دیگر از این مسیر است. برای مثال اگر یک دیوار با تمام اجزای آن در کارخانه تولید و در محل پروژه مونتاژ شود، وارد حوزه پیشساختگی شدهایم؛ اما زمانی که تمام اجزا در کارخانه به یک یونیت کامل تبدیل و سپس در محل پروژه نصب شوند، وارد نسلهای پیشرفتهتر صنعتیسازی میشویم.
حرکت جهان به سمت «انبوهسازی شخصیسازیشده»
این مدرس دانشگاه با اشاره به تغییر رویکرد صنعت ساختمان در جهان گفت: نسل جدید صنعتیسازی به سمت «انبوهسازی شخصیسازیشده» حرکت میکند. دیگر موضوع صرفاً این نیست که یک کارخانه تعداد زیادی ساختمان مشابه تولید کند؛ بلکه فناوری به سمتی رفته که امکان شخصیسازی محصول در کنار تولید صنعتی فراهم شود.
وی توضیح داد: امروز در برخی پروژههای دنیا، فرد میتواند مشخصات ساختمان خود را انتخاب و طراحی کند و پس از تأیید، سیستم به کمک فناوریهای دیجیتال و هوش مصنوعی، اجزای مختلف پروژه از جمله تأسیسات را محاسبه و برای تولید آماده میکند. سپس قطعات در کارخانه تولید و در محل پروژه مونتاژ میشوند.
نوایی تأکید کرد: این فناوری هنوز در مقیاس کامل و برای ساختمانهای بلندمرتبه به آن شکل محقق نشده، اما در ساختمانهای کوچکتر و واحدهای چندطبقه، نمونههای آن در حال اجراست. بنابراین حتی تصور ما از کارخانهای که صرفاً ساختمانهای مشابه تولید میکند، با روندهای جدید صنعتیسازی فاصله دارد.
بهرهبرداری باید از روز نخست در مدل ساختمان دیده شود
وی یکی دیگر از ضعفهای صنعت ساختمان را جدا بودن مرحله بهرهبرداری از فرآیند طراحی و ساخت عنوان کرد و گفت: ما هنوز در موضوع یکپارچهسازی صنعت ساختمان مشکل داریم. سالهاست درباره BIM یا مدلسازی اطلاعات ساختمان صحبت میکنیم و در نسلهای قبلی، هدف این بود که ساختمان و اجزای آن از جمله تأسیسات بهصورت سهبعدی در یک مدل دیده شوند؛ اما امروز باید یک گام فراتر رفت و بهرهبرداری ساختمان نیز از همان ابتدای طراحی در مدل پروژه دیده شود.
نوایی با اشاره به تجربه استفاده از فناوری واقعیت مجازی در صنعت ساختمان افزود: حدود ۱۰ سال پیش نمونههایی از این فناوری را در نمایشگاهها ارائه کردیم که امکان مشاهده فضای پروژه به شکل مجازی را فراهم میکرد. در آن زمان استفاده از این فناوری هزینه قابلتوجهی داشت، اما امروز ابزارهای مشابه بسیار ارزانتر و در دسترستر شدهاند.
وی ادامه داد: با استفاده از این فناوریها میتوان پیش از ساخت، فضای پروژه را تجربه کرد، ابعاد فضاها، رنگها و حتی جزئیات مختلف را مشاهده و بسیاری از ایرادات احتمالی را پیش از اجرا شناسایی کرد. با این حال هنوز بهرهبرداری بهعنوان بخشی از چرخه کامل ساختمان به اندازه کافی مورد توجه قرار نگرفته و متخصصان این حوزه نیز به تعداد کافی وجود ندارند.
ساختمان فقط «ساخته شدن» نیست
این مدرس دانشگاه با تأکید بر اهمیت اقتصاد بهرهبرداری اظهار کرد: در بازار ساختمان، منفعت حاصل از نگهداری و بهرهبرداری ساختمان کمتر از منفعت مرحله ساخت نیست. بنابراین لازم است موضوعاتی مانند اقتصاد پروژه، بهرهبرداری، نگهداری و راهاندازی، پیش از ساخت مورد بررسی قرار گیرند، نه اینکه ساختمان ساخته شود و بعد درباره نحوه بهرهبرداری از آن تصمیم بگیریم.
نوایی همچنین کیفیت ساختمان را تنها وابسته به کیفیت فنی بنا ندانست و گفت: عوامل متعددی در موفقیت یک پروژه ساختمانی مؤثر است. اینکه یک ساختمان در چه موقعیتی ساخته شود، چه میزان دسترسی به زیرساختها و خدمات شهری داشته باشد و چه ارتباطی با محل کار، فعالیتهای اقتصادی و زندگی روزمره ساکنان برقرار کند، اهمیت زیادی دارد.
وی افزود: اگر بهترین ساختمان را در نقطهای بدون زیرساخت، دسترسی و امکانات شهری بسازیم، لزوماً با استقبال مواجه نمیشود. مسکن باید با محیط اطراف خود تعامل داشته باشد و امکانات، امنیت، خدمات شهری و شرایط مناسب زندگی را برای ساکنان فراهم کند.
توسعهگر باید فراتر از ساخت ساختمان عمل کند
نوایی در ادامه با تفکیک مفهوم «سازنده» و «توسعهگر» گفت: توسعهگر صرفاً سازنده ساختمان نیست. توسعهگر باید بتواند پروژه را بهصورت یک پکیج ببیند؛ از ایجاد زیرساخت و شکلگیری محیط شهری گرفته تا ساخت، بهرهبرداری و نگهداری.
وی اضافه کرد: در برخی مناطق جدید، کسانی که در ابتدای مسیر اقدام به ساختوساز و ایجاد زیرساخت کردهاند، عملاً هزینه توسعه منطقه را متحمل شدهاند، در حالی که گاهی افزایش ارزش زمین در نهایت بیشتر نصیب کسانی شده که زمین خود را نگه داشتهاند. این شکاف میان هزینهای که توسعهگر برای آبادانی یک منطقه میپردازد و منافعی که در نهایت از رشد منطقه ایجاد میشود، یکی از موضوعات مهم در بحث توسعهگری است.
نوایی در پایان تأکید کرد: اگر قرار است صنعتیسازی و توسعهگری در صنعت ساختمان بهصورت واقعی اتفاق بیفتد، باید از نگاه صرفاً ساختمحور عبور کنیم و کل چرخه پروژه، از طراحی و اقتصاد تا ساخت، بهرهبرداری، نگهداری و توسعه محیط پیرامونی را بهصورت یکپارچه ببینیم.
لیلا درخشان
