رشد مداوم هزینه اجاره و کاهش توان پرداخت خانوارها، بخش قابلتوجهی از متقاضیان را به سمت واحدهای بسیار کوچک و حتیفضاهایی سوق داده که اساساً کاربری سکونت ندارند. در این میان،پشتبامخوابی را باید بیش از آنکه یک پدیده مستقل دانست، نشانهایاز عمیقتر شدن بحران دسترسی به مسکن ارزیابی کرد.
به گزارش ساختمان آنلاین،بازار اجاره مسکن در سالهای اخیر برایبسیاری از خانوارها از یک انتخاب اقتصادی به مسئلهای برای تأمینحداقل سرپناه تبدیل شده است. هنگامی که هزینه اجاره یک واحدمعمولی با درآمد خانوار تناسب ندارد، دامنه انتخاب مستأجرانبهتدریج محدود میشود؛ ابتدا واحدهای کوچکتر، سپس اتاقهای ۱۰ تا۱۵ متری و در نهایت فضاهای غیرمتعارف وارد چرخه تقاضا میشوند.
در چنین شرایطی، آگهیهای مربوط به سکونت در پشتبام یا فضاهایفاقد استانداردهای اولیه زندگی، صرفاً نمونههایی عجیب درپلتفرمهای ملکی نیستند. این آگهیها میتوانند تصویری از فشارفزایندهای باشند که افزایش اجارهبها بر دهکهای کمدرآمد و حتیبخشی از طبقه متوسط وارد کرده است.
اما بحران تنها به کاهش قدرت خرید مستأجران محدود نمیشود. یکیاز چالشهای مهم بازار مسکن، فاصله میان قیمتهای درجشده درآگهیها و قیمت واقعی معاملات است. در بازاری که دسترسی عمومیو شفاف به دادههای نهایی خریدوفروش محدود باشد، برخیقیمتهای پیشنهادی میتوانند بهسرعت به مرجع ذهنی سایرفروشندگان و مالکان تبدیل شوند.
به این ترتیب، ممکن است عددی که هنوز مبنای معامله واقعی قرارنگرفته، در آگهیهای بعدی تکرار شود و بهتدریج تصور افزایش قیمتدر بازار را تقویت کند. این روند، بهویژه در دورههایی که حجم معاملاتکاهش مییابد، اثر بیشتری بر انتظارات فعالان بازار میگذارد؛ فروشندهفروش را به امید قیمت بالاتر به تعویق میاندازد، خریدار از بازار عقبمینشیند و مستأجر با گزینههای محدودتر و گرانتر روبهرو میشود.
کارشناسان همواره بر ضرورت تفکیک میان «قیمت پیشنهادی» و«قیمت قطعی معامله» تأکید دارند. قیمت واقعی بازار نه صرفاً ازآگهیهای منتشرشده، بلکه از معاملاتی شکل میگیرد که عملاً میانخریدار و فروشنده نهایی شدهاند. نبود شفافیت کافی در این بخش،میتواند زمینه را برای شکلگیری انتظارات غیرواقعی و التهاب بیشتر دربازار فراهم کند.
از سوی دیگر، افزایش هزینههای ساخت، رشد قیمت زمین، تورمعمومی و کاهش عرضه متناسب با نیاز خانوارها، فشار را بر بازار اجارهتشدید کرده است. نتیجه این روند، محدود شدن حق انتخاب برایخانوادههایی است که پیشتر امکان اجاره یک واحد معمولی را داشتنداما اکنون ناچارند از کیفیت، متراژ یا حتی استانداردهای سکونت خودبکاهند.
پشتبامخوابی و نمونههای مشابه، بنابراین مسئله اصلی بازار مسکننیستند؛ بلکه زنگ خطریاند که از عمیق شدن شکاف میان هزینه تأمینمسکن و توان مالی مردم خبر میدهند. اگر این شکاف با سیاستهایمؤثر در حوزه عرضه، کنترل سوداگری، شفافیت اطلاعات معاملات وتقویت قدرت خرید خانوارها کاهش نیابد، مسئله سکونت برایگروههای بیشتری از جامعه از «انتخاب محل زندگی» به «یافتن هرفضای ممکن برای زندگی» تبدیل خواهد شد.
