هوش مصنوعی به سراغ بروکراسی ساختوساز میرود؛ صدور پروانه ساختمانی در آستانه تحول دیجیتال
داود مسعودی، مؤسس کانون عالی ایران هوشمند، با تشریح روندهای جدید فناوری در صنعت ساختمان، بر ضرورت بازطراحی فرایند صدور پروانههای ساختمانی با استفاده از هوش مصنوعی، BIM، GIS و پایگاههای داده شهری تأکید کرد و گفت: تحول دیجیتال در این حوزه صرفاً به معنای الکترونیکی کردن فرمها نیست، بلکه باید به بازطراحی فرایندها و تصمیمگیری هوشمند منجر شود.
وی در گفتگو با ساختمان آنلاین گفت:صنعت ساختمان در جهان در حال عبور از الگوی سنتی و پروژهمحور به سمت مدیریت هوشمند، دادهمحور و چرخهعمرمحور داراییهای ساختمانی است؛ مسیری که در آن فناوریهایی مانند هوش مصنوعی، اینترنت اشیا، رباتیک، مدلسازی اطلاعات ساختمان (BIM)، دوقلوهای دیجیتال و فناوریهای ملکی (PropTech) به ابزارهایی برای بازطراحی فرایندها، افزایش بهرهوری و ارتقای کیفیت تصمیمگیری تبدیل شدهاند.
به گفته مسعودی، یکی از مهمترین نقاط آغاز این تحول، فرایند صدور پروانه ساختمانی است؛ فرایندی که به دلیل تعدد مراجع، گردش اطلاعات میان دستگاهها، بررسیهای تکراری، نبود یکپارچگی دادهها و وابستگی به فرایندهای دستی، میتواند زمان و هزینه قابلتوجهی را به سازندگان، سرمایهگذاران و مدیریت شهری تحمیل کند.
وی با بیان اینکه «تحول دیجیتال» نباید با الکترونیکی کردن فرمها اشتباه گرفته شود، اظهار کرد: در بسیاری از سازمانها، نخستین گام دیجیتالی شدن، تبدیل اسناد کاغذی به فایلهای الکترونیکی است، اما این اقدام بهتنهایی تحول دیجیتال محسوب نمیشود. تحول واقعی زمانی اتفاق میافتد که اطلاعات، فرایندها و تصمیمها در یک زنجیره یکپارچه به یکدیگر متصل شوند.
هوش مصنوعی؛ از بررسی مدارک تا تصمیمیار کارشناسان
مسعودی ادامه داد: در فرایند صدور پروانه ساختمانی میتوان از هوش مصنوعی برای بررسی اولیه مدارک، شناسایی نواقص، استخراج اطلاعات از اسناد، تطبیق اطلاعات ملک با ضوابط و اولویتبندی پروندهها استفاده کرد.
به گفته وی، سامانههای هوشمند همچنین میتوانند با تحلیل سوابق، وضعیت پرونده و الزامات قانونی، کارشناسان را در تصمیمگیری یاری کرده و از ارجاعهای غیرضروری و بررسیهای تکراری بکاهند.
مؤسس کانون عالی ایران هوشمند با تأکید بر اینکه هوش مصنوعی جایگزین قانون و مسئولیت حرفهای نخواهد شد، گفت: تصمیمهای نهایی در حوزههایی مانند ایمنی، انطباق با ضوابط شهرسازی و مقررات ساختمانی باید همچنان در چارچوب مسئولیتهای قانونی و حرفهای اتخاذ شود و نقش فناوری، افزایش دقت، سرعت، شفافیت و قابلیت ردیابی تصمیمهاست.
BIM؛ زیرساخت اطلاعاتی ساختمان آینده
مسعودی، مدلسازی اطلاعات ساختمان یا BIM را یکی از زیرساختهای مهم تحول دیجیتال صنعت ساختمان دانست و افزود: BIM صرفاً یک مدل سهبعدی از ساختمان نیست، بلکه رویکردی برای سازماندهی، تبادل، ثبت، کنترل و استفاده از اطلاعات در سراسر چرخه عمر یک دارایی ساختمانی است.
وی با اشاره به استانداردهای سری ISO 19650 اظهار کرد: در صورت استقرار صحیح این رویکرد، اطلاعات تولیدشده در مرحله طراحی میتواند در مراحل اخذ مجوز، اجرا، کنترل کیفیت، بهرهبرداری و نگهداری نیز مورد استفاده قرار گیرد و زمینه کاهش دوبارهکاری، هماهنگی بهتر عوامل پروژه و تصمیمگیری مبتنی بر داده را فراهم کند.
به گفته وی، آینده صدور پروانه ساختمانی را میتوان در پیوند میان BIM، سامانههای اطلاعات مکانی (GIS)، پایگاههای داده شهری و موتورهای هوشمند بررسی ضوابط تصور کرد؛ بهگونهای که اطلاعات ملک، طرح، مشخصات فنی و الزامات قانونی بهصورت ساختاریافته و قابل بررسی در اختیار سامانه قرار گیرد.
ساختمان هوشمند؛ فراتر از یک ساختمان متصل به اینترنت
این فعال حوزه فناوری با اشاره به نقش اینترنت اشیا در تحول صنعت ساختمان گفت: تحول دیجیتال به مرحله صدور مجوز یا طراحی محدود نمیشود و اینترنت اشیا و حسگرهای هوشمند میتوانند امکان جمعآوری مستمر داده از تجهیزات مختلف ساختمان را فراهم کنند.
وی افزود: از سامانههای سرمایش و گرمایش و آسانسورها گرفته تا کنتورهای هوشمند، تجهیزات ایمنی و سامانههای مدیریت انرژی، همگی میتوانند به منابع تولید داده تبدیل شوند و با تحلیل این دادهها، الگوهای مصرف شناسایی، خرابی تجهیزات پیشبینی و برنامههای نگهداری بهینه شود.
مسعودی تأکید کرد: ساختمان هوشمند را نباید صرفاً ساختمانی با چند تجهیز متصل به اینترنت دانست؛ بلکه باید آن را یک دارایی دیجیتال قابل پایش، تحلیل و بهینهسازی تلقی کرد.
پراپتک؛ ضلع دیگر تحول بازار مسکن
وی همچنین با اشاره به گسترش فناوریهای ملکی یا PropTech در بازار املاک و مستغلات گفت: ظرفیت این حوزه بسیار فراتر از انتشار آگهیهای خرید، فروش و اجاره است و هوش مصنوعی میتواند در تحلیل بازار، تطبیق نیاز خریدار و فروشنده، ارزیابی اطلاعات ملک، مدیریت فرایند معاملات و ارائه خدمات پس از معامله نقشآفرین باشد.
به گفته مسعودی، آینده بازار املاک، بازاری است که در آن اطلاعات معتبر، تحلیل داده، شفافیت و خدمات دیجیتال در کنار خودِ دارایی فیزیکی اهمیت پیدا میکنند.
وی در عین حال تأکید کرد که توسعه این فناوریها باید همراه با حفاظت از دادههای شخصی، امنیت اطلاعات و شفافیت در نحوه استفاده از الگوریتمها باشد.
از صنعت ۴.۰ تا صنعت ۵.۰؛ فناوری در خدمت انسان
مسعودی با اشاره به حرکت صنعت ساختمان به سمت مفاهیم صنعت ۴.۰ و صنعت ۵.۰ اظهار کرد: در صنعت ۴.۰، اتوماسیون، داده و سیستمهای متصل برای افزایش بهرهوری مورد توجه قرار میگیرند و در رویکردهای مرتبط با صنعت ۵.۰، همکاری انسان و فناوری، انسانمحوری، پایداری و تابآوری اهمیت بیشتری پیدا میکند.
وی افزود: این تحول را نباید صرفاً جایگزینی نیروی انسانی با فناوری دانست؛ هدف اصلی، ارتقای توانمندی انسان، کاهش فعالیتهای تکراری و افزایش کیفیت تصمیمگیری است.
ضرورت تدوین نقشه راه ملی ساختمان هوشمند
مؤسس کانون عالی ایران هوشمند در ادامه، نبود نقشه راه منسجم را یکی از چالشهای توسعه فناوری در صنعت ساختمان دانست و گفت: تحول دیجیتال صنعت ساختمان بدون استانداردهای مشخص، دادههای باکیفیت، زیرساختهای ارتباطی و همکاری میان دستگاههای اجرایی و بخش خصوصی به نتیجه مطلوب نخواهد رسید.
وی پیشنهاد کرد تحول دیجیتال صنعت ساختمان در قالب یک برنامه منسجم دنبال شود؛ برنامهای که از بازطراحی فرایند صدور مجوز آغاز شده و طراحی، ساخت، بهرهبرداری، مدیریت دارایی، معاملات ملکی و خدمات پس از ساخت را دربرگیرد.
مسعودی همچنین اجرای پروژههای پایلوت، ارزیابی نتایج، توسعه استانداردها و ایجاد زیرساختهای مشترک داده را از الزامات حرکت تدریجی به سمت ساختمان هوشمند عنوان کرد.
وی بر ضرورت توجه همزمان به امنیت سایبری، حریم خصوصی، مالکیت داده، قابلیت تبادل اطلاعات میان سامانهها و مسئولیتپذیری در استفاده از هوش مصنوعی تأکید کرد و گفت: استانداردهای مدیریت اطلاعات ساختمان از جمله ISO 19650 و استانداردهای مرتبط با تبادل داده و امنیت اطلاعات میتوانند در این مسیر نقش مهمی ایفا کنند.
صدور پروانه؛ نقطه شروع تحول دیجیتال ساختمان
مسعودی در جمعبندی سخنان خود گفت: صنعت ساختمان ایران برای افزایش بهرهوری و رقابتپذیری نیازمند عبور از الگوی سنتی و حرکت به سمت ساختمان هوشمند، فرایندهای دادهمحور و مدیریت دیجیتال چرخه عمر داراییهاست.
وی افزود: هوش مصنوعی در این مسیر یک فناوری تزئینی نیست، بلکه میتواند به ابزاری برای بازطراحی فرایندها، کاهش بروکراسی، ارتقای کیفیت و بهبود تصمیمگیری تبدیل شود.
به گفته وی، صدور پروانه ساختمانی میتواند یکی از نخستین و مهمترین نقاط آغاز این تحول باشد، اما هدف نهایی ایجاد یک اکوسیستم هوشمند در صنعت ساختمان است؛ اکوسیستمی که از تولید مصالح و طراحی آغاز شود و تا ساخت، بهرهبرداری، مدیریت دارایی، معاملات و خدمات پس از ساخت ادامه پیدا کند.
مسعودی خاطرنشان کرد: در صورت حرکت همزمان دولت، شهرداریها، بخش خصوصی، دانشگاهها و شرکتهای فناور در مسیر اصلاح فرایندها، استانداردسازی دادهها و استفاده مسئولانه از هوش مصنوعی، میتوان انتظار داشت صنعت ساختمان از یک صنعت صرفاً پروژهمحور به صنعتی هوشمند، بهرهور، شفاف و آیندهنگر تبدیل شود.
