معرفی دستورالعمل بهسازی لرزه‌ای، نشریه‌ی شماره‌ی ۳۶۰

0

معرفی دستورالعمل بهسازی لرزه‌ای ساختمان‌های موجود، نشریه‌ی شماره‌ی ۳۶۰

انسان از آغاز خلقت همواره با موضوع بلایای طبیعی مواجه بوده و تلاش نموده است تا این حوادث و سوانح طبیعت را مدیریت و کنترل نماید و زندگی خود را از این خطرات، ایمن و محفوظ دارد. در میان بلایای طبیعی، زلزله از ویژگی‌های خاصی برخوردار بوده و در قرن گذشته با توجه به عوامل زیر اهمیت بیشتری به مدیریت بحران زلزله داده شده است:

  • افزایش تعداد شهرها در نقاط مختلف که بسیاری در مناطق فعال لرزه‌خیز واقع‌اند.
  • گسترش و توسعه‌ی شهرها به‌گونه‌ای که گسل‌های زیادی در داخل شهرها قرار گرفته‌اند.
  • افزایش تراکم جمعیت شهرها که باعث افزایش تعداد قربانیان زلزله گردیده است.
  • افزایش کمی و کیفی تأسیسات و امکانات مختلف شهری، که باعث افزایش سرمایه‌گذاری انسان در شهرها و گسترش خسارات مالی ناشی از زلزله شده است.
  • پیشرفت دانش لرزه‌شناسی و مهندسی زلزله، که بشر را قادر به ثبت اطلاعات زلزله‌های گذشته و تجزیه و تحلیل هرچه دقیق‌تر آن‌ها نموده است.

ایران از نظر لرزه‌خیزی در منطقه‌ی فعال جهان قرار دارد و به گواهی اطلاعات مستند علمی و مشاهدات قرن بیستم از خطرپذیرترین مناطق جهان در اثر زمین‌لرزه‌های پرقدرت محسوب می‌شود. در سال‌های اخیر به‌طور متوسط هر پنج سال یک زمین‌لرزه با صدمات جانی و مالی بسیار بالا در نقطه‌ای از کشور رخ داده است و در حال حاضر ایران در صدر کشورهایی است که وقوع زلزله در آن با تلفات جانی بالا همراه است.

گرچه جلوگیری کامل از خسارات ناشی زلزله‌های شدید بسیار دشوار است لیکن با افزایش سطح اطلاعات در رابطه با لرزه‌خیزی کشور، آموزش همگانی و ترویج فرهنگ ایمنی، شناسایی و مطالعه‌ی دقیق وضعیت آسیب‌پذیری مستحدثات (ساختمان‌ها، تأسیسات زیربنایی و شریان‌های حیاتی) و ایمن‌سازی و مقاوم‌سازی صحیح و اصولی آن‌ها، می‌توان تا حد مطلوب تلفات و خسارات ناشی از زلزله‌های آتی را کاهش داد.

یکی از برنامه‌های مهم در دست اقدام دولت برای کاهش خطرپذیری کشور در برابر زلزله که راهبری و مدیریت آن را سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور بر عهده دارد، برنامه‌ی مطالعه و اجرای مقاوم‌سازی ساختمان‌های دولتی مهم، تأسیسات زیربنایی و شریان‌های حیاتی کشور است و در این برنامه در قالب طرح‌های تملک دارایی‌های سرمایه‌ای از سال ۱۳۸۱ موضوع در دست اقدام می‌باشد که شامل مستحدثات زیر است:

  • بیمارستان‌های بزرگ و مراکز امدادرسانی و آتش‌نشانی
  • ساختمان‌های استراتژیک و مراکز مهم دفاعی
  • مراکز آموزش عالی و مدارس
  • پل‌های مهم شهر تهران و پل‌های مهم راه‌آهن
  • تأسیسات مهم نفت و گاز و پالایشگاه‌های اصلی کشور
  • مراکز مهم مخابراتی، اطلاع‌رسانی و صدا و سیما
  • تأسیسات مهم تولید و توزیع برق و شبکه‌ی آبرسانی شهری
دستورالعمل بهسازی لرزه‌ای ساختمان‌های موجود، نشریه‌ی 360
دستورالعمل بهسازی لرزه‌ای ساختمان‌های موجود، نشریه‌ی ۳۶۰

ازجمله نیازها و ملزومات مهم این برنامه لزوم تدوین ضوایط، دستورالعمل‌ها و معیارهای فنی بهسازی لرزه‌ای مستحدثات موجود می‌باشد که این امر در سیاست‌های ابلاغی مقام معظم رهبری درخصوص پیشگیری و مدیریت بحران‌های طبیعی و نیز در سند توسعه‌ی فرابخشی کاهش خطرپذیری ناشی از زلزله مورد تأکید قرار گرفته است.

در طی ۵۰ سال گذشته، تحقیقات زیادی در زمینه‌ی مهندسی زلزله صورت پذیرفته و بدون شک منشاء تحولاتی بنیادی در آیین‌نامه‌های کشور و موجب ارتقای دانش مهندسین شده است. بر این اساس و با توجه به اهمین موضوع، معاونت امور فنی سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور بر آن شد که زمینه‌ی تدوین دستورالعملی ملی جهت بهسازی لرزه‌ای ساختمان‌های موجود را فراهم نماید.

پس از بررسی‌های اولیه این مهم در سال ۱۳۷۹ به پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله واگذار شد. پس از تهیه‌ی پیش‎‌نویس توسط پژوهشگاه یادشده و داوری و نهایی شدن آن در خرداد سال ۱۳۸۱ این دستورالعمل آماده و منتشر شد و در طرح‌های مقاوم‌سازی توسط مهندسان مشاور به کار گرفته شد.

در سال‌های ۱۳۸۴ و ۱۳۸۵ با توجه به بازخوردهای حاصل از طرح‌های مقاوم‌سازی و نظرات دریافت شده، این دستورالعمل در قالب گروه‌های کاری و کمیته‌ی عالی متشکل از گروه تهیه‌کننده‌ی دستورالعمل، مهندسان مشاور مسئول در طرح‌های مقاوم‌سازی، گروه هدایت فنی مدیر طرح طرح‌های مقاوم‌سازی و متخصصان صاحب‌نام زلزله‌ی کشور، مورد بازنگری قرار گرفت و در مجموعه‌ی حاضر نقطه‌نظرات تمامی متخصصان و مهندسان مشاور اعمال شده است.

چارچوب پیش‌نویس اولیه‌ی دستورالعمل، براساس گزارش‌های FEMA به‌خصوص FEMA273، FEMA274، FEMA356 و FEMA357 قرار داشت. گروه‌های تخصصی، از منابع دیگر به‌ویژه آیین‌نامه‌های ۲۸۰۰، آیین‌نامه‌ی بتن ایران (آبا)، مقررات ملی ساختمانی ایران، گزارش‌های ATC، گزارش‌های NEHRP، گزارش‌های SAC و گزارش‌های Tri Services نیز استفاده نمودند.

نتیجه‌ی کار دستورالعملی است که روال ارزیابی و بهسازی لرزه‌ای ساختمان‌ها را برای سطوح مختلف عملکرد ارائه نموده است. در مورد بسیاری از اجزای سازه‌ای و غیرسازه‌ای خاص ایران، معیارهای پذیرش و بهسازی مناسب عرضه شده و روش‌های جمع‌آوری اطلاعات، سازگاری‌های لازم را با شرایط کشور یافته است.

این نشریه با عنوان دستورالعمل بهسازی لرزه‌ای ساختمان‌های موجود ـ تجدیدنظر اول شامل یازده فصل است. مقدمات بهسازی لرزه‌ای، گردآوری مدارک و اطلاعات، شناخت وضع موجود، روش‌های تحلیل، ساختگاه و پی، سازه‌ها و اجزای فولادی، سازه‌ها و اجزای بتنی، ساختمان‌ها و اجزای مصالح بنایی، دیافراگم‌ها و میان‌قاب‌ها، بهسازی اجزای غیرسازه‌ای، سامانه‌های جداساز لرزه‌ای و اتلاف انرژی و بهسازی ساده، بخش‌های مختلف این نشریه را تشکیل می‌دهند.

در این دستورالعمل مبانی و ضوابط ارزیابی ساختمان‌های موجود و یا بهسازی شده برای سطح عملکرد موردنظر یا بهبود عملکرد آن‌ها در برابر بارهای لرزه‌ای ارائه شده است. اصول ارزیابی و مراحل بهسازی لرزه‌ای برای رسیدن به سطح عملکرد موردنظر نیز در این دستورالعمل ارائه شده است.

ضوابط و نحوه‌ی ارزیابی، تعمیر یا بازسازی ساختمان‌های آسیب‌دیده پس از رویداد زلزله، در محدوده‌ی کاربرد این دستورالعمل قرار ندارند. ساختمان‌های با شرایط خاص سازه‌ای نظیر موارد زیر، مشمول این دستورالعمل قرار نمی‌گیرند و لازم است به دستورالعمل‌های ارزیابی و بهسازی لرزه‌ای ویژه‌ی آن‌ها رجوع شود.

  • سازه‌های خاص مانند سدها، پل‌ها، اسکله‌ها، سازه‌های دریایی و نیروگاه‌های هسته‌ای
  • سازه‌های خاص تأسیسات زیربنایی و شریان‌های حیاتی
  • بناهایی که با گل و خشت ساخته می‌شوند

در این دستورالعمل هرجا که از بهسازی نام برده می‌شود، منظور بهسازی لرزه‌ای است.

منبع: دستورالعمل بهسازی لرزه‌ای ساختمان‌های موجود، نشریه‌ی شماره‌ی ۳۶۰

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.